Nauczyciel może prowadzić lekcję bez siedzenia za biurkiem, jeśli potraktuje salę jako miejsce pracy z uczniami, a nie tylko przestrzeń do wygłoszenia wykładu. Krótkie wyjaśnienie przy tablicy, zadanie do wykonania, rozmowa w parach i obserwacja pracy przy ławkach pozwalają mu zmieniać miejsce stosownie do tego, co dzieje się na lekcji. Nie chodzi o chodzenie bez przerwy, lecz o takie wykorzystanie ruchu, by łatwiej zauważać trudności, udzielać pomocy i angażować uczniów w naukę.
Najpierw zaplanuj, co będą robić uczniowie
Samo odejście od biurka niewiele zmieni, jeśli nauczyciel przez całą lekcję mówi, a uczniowie wyłącznie słuchają. Warto zacząć od pytania: po czym poznam, że zrozumieli omawiany temat? Odpowiedzią może być rozwiązane zadanie, porównanie dwóch przykładów, uzasadnienie wyboru albo krótkie wyjaśnienie podane własnymi słowami. Dopiero do takiego celu dobiera się sposób pracy i miejsce nauczyciela w sali.
Przykładowy przebieg jest prosty: nauczyciel wprowadza nowe pojęcie i pokazuje przykład, następnie daje uczniom zadanie do samodzielnego rozwiązania lub omówienia w parach. Gdy pracują, przechodzi między ławkami i sprawdza, jak sobie radzą. Po zebraniu odpowiedzi wraca do tablicy, aby wyjaśnić trudny fragment. Nie musi rezygnować z wykładu; ogranicza go do momentów, w których wyjaśnienie rzeczywiście pomaga przejść dalej.
Tak rozumiane aktywne uczenie się polega na wykonywaniu czynności wymagających namysłu nad materiałem, a nie na samym poruszaniu się po sali. W metaanalizie 225 badań dotyczących studiów z nauk ścisłych, technicznych, inżynieryjnych i matematycznych zajęcia wykorzystujące aktywne uczenie się wiązały się średnio z lepszymi wynikami sprawdzianów niż tradycyjny wykład. Podobną przewagę odnotowano w analizie badań obejmujących studentów nauk humanistycznych i społecznych. Są to jednak wyniki ze szkolnictwa wyższego: nie dowodzą, że samo chodzenie nauczyciela poprawi wyniki w każdej klasie szkolnej. Wskazują raczej, dlaczego warto dawać uczniom okazje do pracy z materiałem podczas lekcji.
Przemieszczaj się wtedy, gdy możesz czegoś się dowiedzieć
Najbardziej użyteczne momenty na odejście od tablicy to praca indywidualna, zadania w parach i praca grupowa. Z bliska łatwiej zobaczyć nie tylko gotowy wynik, ale też sposób rozumowania: od czego uczeń zaczyna, gdzie się zatrzymuje i czy korzysta z omawianej metody. Pozwala to zareagować, zanim błędne założenie utrwali się w całym zadaniu.
Nie trzeba zaglądać do każdego zeszytu przy każdej aktywności. Nauczyciel może przejść do różnych części sali, zatrzymać się przy wybranych uczniach i posłuchać ich rozmów. Jeśli słyszy tę samą wątpliwość w paru miejscach, może przerwać pracę na chwilę i wyjaśnić ją wszystkim. Gdy trudność dotyczy jednej osoby, wystarczy krótka rozmowa przy jej ławce. Takie rozróżnienie oszczędza czas i pozwala utrzymać tempo lekcji.
Ruch powinien mieć cel. Ciągłe krążenie między rzędami może rozpraszać, szczególnie kiedy uczniowie czytają lub próbują się skupić. Lepiej zatrzymać się na moment, popatrzeć na pracę grupy, zadać pytanie i przejść dalej. Materiały dotyczące organizacji klasy wskazują, że przemieszczanie się pomaga nauczycielowi śledzić postępy i rozmowy uczniów. Nie jest jednak gwarancją ich zaangażowania: znaczenie ma także to, jakie zadanie otrzymali i czy wiedzą, co mają zrobić.
Zadawaj pytania, na które pracuje cała klasa
Lekcja prowadzona spoza biurka nie musi oznaczać głośnej dyskusji przez cały czas. Krótkie zadania mogą włączyć również tych uczniów, którzy rzadko zgłaszają się na forum. Po wyjaśnieniu pojęcia można poprosić każdego o zapisanie przykładu, a potem o porównanie odpowiedzi z osobą obok. Innym razem uczniowie mogą wskazać błąd w przedstawionym rozwiązaniu albo wybrać jedną z dwóch interpretacji tekstu i ją uzasadnić.
Takie pytania działają lepiej niż ogólne „Czy wszystko jasne?”, na które trudno odpowiedzieć, gdy nie umie się jeszcze nazwać własnej wątpliwości. Odpowiedź ucznia pokazuje, co zrozumiał. Nauczyciel może podejść do par, posłuchać uzasadnień, a następnie poprosić wybrane osoby o przedstawienie różnych sposobów myślenia. Dzięki temu rozmowa na forum wyrasta z pracy wykonanej wcześniej, zamiast ograniczać się do kilku ochotników.
Warto wyraźnie określić, co ma powstać na końcu zadania: odpowiedź z uzasadnieniem, poprawiony fragment, schemat czy wspólne rozwiązanie. Gdy polecenie jest zbyt ogólne, nauczyciel chodzący po klasie przede wszystkim powtarza instrukcję. Jeśli uczniowie wiedzą, co mają zrobić i kiedy zakończyć pracę, może skupić się na obserwacji ich rozumowania.
Dostosuj miejsce nauczyciela do etapu lekcji
Nie każdą część zajęć warto prowadzić między ławkami. Kiedy cała klasa ma spojrzeć na przykład lub nowy zapis, nauczycielowi przyda się miejsce, z którego wszyscy go widzą i słyszą. Podczas samodzielnego ćwiczenia może odsunąć się od tablicy. Przy dyskusji o różnych odpowiedziach dobrze jest wybrać punkt, z którego widzi zarówno osoby zabierające głos, jak i resztę klasy.
Pomaga w tym prosta zmiana nawyku: zamiast wracać do biurka po każdym poleceniu, nauczyciel zostaje tam, gdzie może najlepiej obserwować rozpoczynającą się pracę. Nie musi też mówić przez cały czas, gdy uczniowie rozwiązują zadanie. Chwila ciszy daje im przestrzeń do myślenia, a jemu możliwość sprawdzenia, czy ruszyli we właściwym kierunku.
W badaniach nad przestrzenią dydaktyczną uczniowie zwracali uwagę na widoczność nauczyciela i innych uczestników zajęć. To praktyczna wskazówka przy wyborze miejsca: nawet dobrze przygotowane wyjaśnienie traci wartość, jeśli część klasy nie widzi tablicy albo osoby pokazującej rozwiązanie. Podczas rozmowy w grupach ważne jest z kolei, by uczniowie mogli patrzeć na siebie, a nie wyłącznie w stronę prowadzącego.
Ułóż salę tak, by dało się podejść do uczniów
Sposób ustawienia ławek może ułatwić prowadzenie lekcji bez pozostawania przy biurku, ale nie każda sala pozwala na dużą zmianę układu. Czasem wystarczy zadbać o przejście między rzędami, odsunąć przedmioty blokujące dostęp do części miejsc lub zaplanować, z której strony można podejść do grupy. Nauczyciel nie powinien musieć przeciskać się między plecakami, by zobaczyć pracę uczniów siedzących z tyłu.
Jeśli planowana jest rozmowa w parach, obecny układ ławek może w zupełności wystarczyć. Przy wspólnym rozwiązywaniu problemu w grupach ważniejsze staje się to, czy uczniowie mogą się słyszeć i korzystać z tych samych materiałów. Przestawianie mebli ma sens wtedy, gdy wspiera konkretną aktywność; samo w sobie nie uczyni lekcji bardziej angażującą.
Warto również sprawdzić widoczność z miejsc uczniów. Osoba pracująca z tyłu sali może potrzebować dobrego widoku na tablicę tak samo jak uczeń siedzący w pierwszym rzędzie. Jeśli nauczyciel prosi o przedstawienie rozwiązania przy tablicy, powinien upewnić się, że pozostali mogą je śledzić. Swoboda przemieszczania się i dobra widoczność pomagają prowadzić zajęcia w różnych częściach sali, zamiast stale przyciągać uwagę do biurka.
Nie zamieniaj siedzenia w obowiązek ciągłego stania
Prowadzenie lekcji bez siedzenia za biurkiem nie oznacza, że nauczyciel ma stać przez całe zajęcia. Długie pozostawanie w jednej pozycji może być męczące, niezależnie od tego, czy jest to siedzenie, czy stanie. W badaniu nauczycieli z Terengganu stanie przez ponad godzinę wiązało się z większym dyskomfortem. Nie jest to miara ryzyka dla wszystkich nauczycieli, ale przypomina, że sposób prowadzenia lekcji powinien być możliwy do utrzymania na co dzień.
Rozsądniej jest zmieniać pozycję wraz z rodzajem pracy: stać podczas krótkiego objaśnienia, podejść do uczniów w trakcie zadania, a usiąść, gdy wymaga tego sytuacja lub potrzebna jest przerwa od stania. Biurko nadal może służyć do korzystania z materiałów, zapisywania informacji czy obsługi komputera. Różnica polega na tym, że nie wyznacza już miejsca, z którego odbywa się cała lekcja.
Nie trzeba też wprowadzać wielu zmian naraz. Na początek wystarczy wybrać jeden fragment zajęć, w którym uczniowie wykonają krótkie zadanie, a nauczyciel przejdzie po sali i sprawdzi, jak pracują. Na podstawie tego, co zobaczy, może zdecydować, czy potrzebne jest dodatkowe wyjaśnienie, inne polecenie albo więcej czasu na samodzielne myślenie. Wtedy odejście od biurka staje się sposobem na lepszy kontakt z procesem uczenia się, a nie celem samym w sobie.
Przeczytaj również:
- https://utulankowo.pl/dlaczego-biale-szczepy-dominuja-w-kieliszkach-milosnikow-win/
- http://utulankowo.pl/jak-przeksztalcic-taras-w-dodatkowe-pomieszczenie/
- https://utulankowo.pl/wiaty-pergole-i-zadaszenia-czym-roznia-sie-popularne-konstrukcje/
- http://utulankowo.pl/kilka-pomyslow-na-szybka-metamorfoze-sypialni-odswiez-swoj-azyl/
- https://utulankowo.pl/home-office-dla-taty-na-urlopie-rodzicielskim-poradnik-rodzica/
- https://utulankowo.pl/czym-kierowac-sie-przy-wyborze-grubosci-plyt-do-zadaszenia-z-poliweglanu/
- https://utulankowo.pl/terminy-na-zwrot-podatku-z-zagranicy-kalendarz-dla-pracujacych-w-ue/
- http://utulankowo.pl/jak-poprawic-jakosc-wody-w-domu-praktyczne-rozwiazania/
